Bầu Thụy ứng cử ghế Chủ tịch VFF: chiếc ghế đắt hơn vẻ ngoài của nó

Trong phòng họp báo chật kín ở Hàng Đẫy, hơn ba mươi phóng viên cùng giơ tay hỏi về một cầu thủ vừa rời sân bằng cáng. Không ai hỏi về đại hội. Mười ngày sau, khi tin ông Nguyễn Đức Thụy chuẩn bị nộp hồ sơ ứng cử ghế Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Việt Nam lan ra, cũng nhóm người đó mở lại nhóm chat và hỏi nhau một câu ngắn: "Bầu Thụy là ai?". Tôi không trách họ. Ở Việt Nam, người ta thuộc tên cầu thủ trước khi thuộc tên người ký quyết định trả lương cho cầu thủ. Nhưng chính vì thế mà cuộc đua vào chiếc ghế ấy đang diễn ra trong một khán phòng gần như không có khán giả. Khi khán đài trống, hãy nghe trái bóng thay vì tiếng hét.

Ông Nguyễn Đức Thụy, doanh nhân gắn với Tập đoàn Xuân Thành, từng là Ủy viên Ban Chấp hành VFF và từng là người đứng sau CLB Xuân Thành Sài Gòn trước khi đội bóng này rời V.League sau mùa 2026. Nhiệm kỳ 2026-2026 của VFF đang đi những tháng cuối, đại hội dự kiến diễn ra trong năm 2026 với đương kim Chủ tịch Trần Quốc Tuấn. Lá phiếu nằm trong tay hàng chục đơn vị thành viên — các liên đoàn tỉnh, thành và những tổ chức trực thuộc — chứ không nằm trong tay người hâm mộ.

Nền bóng đá bước vào cuộc đua này với tinh thần tốt nhất nhiều năm: đội tuyển quốc gia vô địch ASEAN Cup 2026 dưới thời HLV Kim Sang-sik, Nguyễn Xuân Son ghi bàn rồi chấn thương nặng ở chung kết lượt về, Nguyễn Tiến Linh tiếp tục gánh hàng công. Những trận thắng ấy đổ tiền vào hệ thống. Tiền là lý do thật sự khiến chiếc ghế nóng lên, và cũng là thứ hiếm khi được nói ra trong các bản tin ngắn.

VFF không xa lạ với những chủ tịch xuất thân từ doanh giới. Thứ còn thiếu qua nhiều nhiệm kỳ là cơ chế giám sát đi kèm: một hội đồng kiểm toán độc lập, công khai lương thưởng ban điều hành, và quy trình minh bạch cho các hợp đồng tài trợ lớn. Thiếu những thứ đó, mọi lời hứa về chuyên nghiệp hóa đều dừng ở khẩu hiệu.

Về danh nghĩa, VFF là một liên đoàn phi lợi nhuận. Về vận hành, đây là cỗ máy bán bản quyền và hình ảnh của đội tuyển quốc gia. Ghế chủ tịch VFF thực chất là ghế điều hành của một doanh nghiệp truyền thông sở hữu thương hiệu mạnh nhất thể thao Việt Nam trong hai năm qua. Ai hiểu điều đó sẽ không ngạc nhiên khi một doanh nhân muốn ngồi vào.

Quyền lực của chiếc ghế ấy bị chặt khúc. Công ty Cổ phần Bóng đá Chuyên nghiệp Việt Nam giữ phần thương mại của V.League, các địa phương giữ sân, cơ quan quản lý nhà nước giữ khâu phê duyệt điều lệ. Phần còn lại của chủ tịch VFF là đội tuyển quốc gia và quan hệ với AFC, FIFA — nơi tiền hỗ trợ phát triển và quyền đăng cai chảy qua. Cuộc đua này xoay quanh quyền kiểm soát luồng tiền của đội tuyển; tranh luận ý tưởng chỉ là phần phụ của câu chuyện.

Lá phiếu thì nằm ở chỗ khác. Ở các liên đoàn tỉnh, người bỏ phiếu thường là người vừa quản lý đội trẻ, vừa xin tài trợ, vừa chịu áp lực từ địa phương mình. Một doanh nhân biết đọc bảng cân đối sẽ nói chuyện với họ dễ hơn một quan chức đọc diễn văn. Đó là lợi thế thật của ông Thụy, và cũng là rủi ro thật: cùng một kỹ năng đàm phán ấy, đặt sai chỗ, sẽ biến liên đoàn thành vệ tinh của một tập đoàn.

Nhu cầu vé cho các trận của đội tuyển tăng vọt sau chức vô địch; mặt sân và khán đài thì không tăng theo. Khoảng cách giữa giá trị thương mại và hạ tầng vật chất là nơi dễ sinh ra những quyết định vội vàng — kiểu quyết định được ký trong một buổi chiều và phải giải thích trong nhiều năm.

Năm 2026, Xuân Thành Sài Gòn rời V.League. Bóng đá Việt Nam đã nhìn thấy cảnh một doanh nhân đến, trả lương, xây đội, rồi đi. Nguyên nhân nằm ở mô hình: người bỏ tiền không có quyền quyết định kỹ thuật, người quyết định kỹ thuật không chịu trách nhiệm tài chính. Mười ba năm sau, ông Thụy quay lại ở cấp cao hơn. Câu hỏi dành cho ông giống hệt câu hỏi năm ấy, chỉ đổi chủ ngữ.

Tôi từng ngồi trong một khán đài gần như trống ở Jeonju, Hàn Quốc, mùa K-League trở lại sau đại dịch. Không có tiếng hò reo, tôi nghe được các trung vệ hét nhau chỉnh vị trí suốt chín mươi phút. Cấu trúc của một đội bóng lộ ra khi tiếng ồn không còn che lấp. Bóng đá Việt Nam đang ở trạng thái ngược lại: tiếng ồn từ chức vô địch ASEAN Cup che lấp cấu trúc. Càng ít tiếng hò reo, càng dễ phân biệt ai tài năng và ai chỉ đang gây ồn.

Dưới lớp hào quang ấy, vài vết nứt vẫn mở. Giải quốc nội nhiều trận chỉ có vài nghìn khán giả. Hệ thống đào tạo trẻ phụ thuộc vào một vài học viện tư nhân. Hạ tầng sân bãi ở các đô thị lớn đã cũ. Người hâm mộ quen theo dõi đội tuyển qua màn hình hơn là đến sân, và thói quen ấy chỉ thay đổi nếu có ai đó chịu trách nhiệm về nó. Không chủ tịch nào sửa được tất cả trong một nhiệm kỳ, và ngôi sao không bao giờ lớn hơn đội hình, dù ngôi sao đó tên Son. Nhưng một chủ tịch có thể chọn công bố báo cáo tài chính kiểm toán trước đại hội — phép thử rẻ nhất để biết ai đang nói thật.

Thời điểm cũng đáng chú ý. Sau một chức vô địch khu vực, giá trị thương mại của đội tuyển lên đỉnh, và các hợp đồng tài trợ, bản quyền thường được đàm phán lại đúng vào giai đoạn này. Ai ký những hợp đồng ấy, ký dài bao nhiêu năm, ký trước hay sau đại hội — những câu hỏi đó kiểm chứng được bằng giấy tờ, không cần đến niềm tin.

Tôi có thể sai. Nếu ông Thụy thắng và công bố một đề án tài chính minh bạch, thuê giám đốc kỹ thuật ngoại, tách bạch lợi ích doanh nghiệp khỏi liên đoàn, thì những dòng này sẽ bị đọc lại như một sự nghi ngờ vô cớ. Tôi chấp nhận. Chấp nhận bị ghét là mức phí để tôi viết được sự thật không ai đặt hàng.

Chỗ tôi nghi ngờ nhất nằm ở cách câu chuyện sẽ được đóng khung: doanh nhân đối đầu quan chức. Cặp đối lập ấy nghe gọn nhưng vô dụng, vì cả hai đều phải đi qua cùng một cơ chế bỏ phiếu. Đổi người mà giữ nguyên cơ chế thì mười năm nữa lại có một bài viết giống bài này, chỉ khác tên. Tôi viết điều gây khó chịu để những người dễ chịu phải đọc lại trận đấu.

Dự đoán có thể kiểm chứng: nếu hồ sơ ứng cử được nộp, trong ba mươi ngày trước đại hội sẽ có ít nhất một đề nghị công bố báo cáo tài chính, và ít nhất một đơn vị thành viên công khai yêu cầu tranh luận trực tiếp giữa các ứng viên. Nếu cả hai điều đó không xảy ra, kết quả đã được định trước từ lúc chưa họp. Nếu chúng xảy ra, bóng đá Việt Nam lần đầu tranh luận về tiền một cách công khai — thứ đáng giá hơn một chức vô địch khu vực.